ABD-İsrail’in taarruzları ve İran misillemelerinin Körfez güvenliğine yansımaları

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Ankara Üniversitesi Milletlerarası İlgiler Kısmı Dr. Öğretim Üyesi Betül Doğan Akkaş, ABD ve İsrail’in İran‘a yönelik taarruzlarının akabinde İran‘ın Körfez ülkelerine yönelen taarruzlarının ne manaya geldiğini AA Tahlil için kaleme aldı.

***

ABD-İsrail ve İran ortasında 28 Şubat’ta başlayan savaş sonrası Tahran, Körfez ülkelerini gaye almaya başladı. Körfez’in güvenliği artırmaya yönelik en temel adımı olan ABD üslerine sahip olmak, daha fazla güvensizlik üreten bir güvenlik paradoksu haline geldi. Körfez’in söylemi “bu bizim savaşımız değil” ve “bu savaşı biz seçmedik” ekseninde olsa da ABD’nin İran’la savaşı, monarşilerin güvensizliklerinin bölgesel siyasette nasıl araçsallaştırıldığını gösterdi.

Diğer bir deyişle İran, ABD’nin işbirliği içinde olduğu Körfez Arap Ülkeleri İşbirliği Kurulu (KİK) ülkelerinin bu savaştaki maliyetini artırarak, Washington’a dolaylı bir ziyan veriyor. ABD de muhafazası altındaki KİK ülkelerinin jeopolitik pozisyonlarının asıl güvenlik zafiyeti doğuran öge olduğunu ve bu süreçte saldırgan halini durdurmadığı sürece Körfez’in istikrara kavuşamayacağını gösteriyor. İran, kendi güvenliğinin KİK güvenliğine bağlı olduğunu ve bu bağlamda “Şii jeopolitiğinin” kıymetini çok kıvrak bir formda gösterdi.

Sürecin siyasi tahliline ek olarak geçen müddette hücumların operasyonel akışını ve amaçları tanımlamak öncelikli ehemmiyet arz ediyor.

Saldırıların operasyonel akışı ve hedefleri

Son bir hafta içinde İran’ın Körfez ülkelerine yönelik taarruzlarının ölçeği epeyce yüksek düzeylere ulaştı. Operasyonel akışa dair birinci not olarak belirtmek gerekir ki İran 7 gün içinde Körfez ülkelerine 2 bin 519’dan fazla füze ve dron saldırısı gerçekleştirdi. [1] Buna karşılık İran’ın İsrail’e karşı yürüttüğü 12 günlük savaşta yaklaşık 1500 hücum gerçekleşmişti.

İkinci olarak, 28 Şubat’tan bu yana İran’ın atak stratejilerinde belirli değişiklikler oldu. Tahran başlangıçta daha fazla balistik füze kullanırken, vakitle balistik füze kullanımını azalttı ve dron ataklarını ağırlaştırdı.

Üçüncü olarak, İran’ın temel tezi Körfez topraklarındaki ABD askeri üslerini amaç almak olsa da taarruzların sivil altyapı ve güç tesislerini de etkilediği görülüyor.

Örneğin Suudi Arabistan’da taarruzların yüzde 40’ı Prens Sultan Hava Üssü ve etrafına yapılırken, yüzde 33’ü güç tesislerine, yüzde 10’u Riyad’ı da içine alacak formda diplomatik bölgelere ve yüzde 16’sı öbür gayelere ağırlaşmış durumda. [2] Bu operasyonel akışı, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Kuveyt, Bahreyn ve Katar’da da görüyoruz. Bu nedenle İran’ın en temel üç amacını ekonomik maliyeti de yüksek olan, askeri üsler, havalimanları ve güç altyapısını da içine alacak halde sivil alanlar ve ABD büyükelçilikleri olarak sıralayabiliriz.

Dördüncü olarak, her ne kadar Körfez ülkeleri çok ağır taarruz dalgasını büyük ölçüde durdurmayı başarsa da hücumlar sırf askeri değil birebir vakitte ekonomik baskı oluşturma gayesi taşıyor. Bu durum, Körfez’in bölgenin çatışmalarından uzak ve büsbütün inançlı siyasi yapısına önemli ziyan verdi. Ayrıyeten atakların büyük kısmının gece saatlerinde gerçekleşmesi, operasyonların hava savunma sistemlerini zorlayacak formda planlandığına işaret ediyor.

IISS’in raporuna nazaran, Körfez ülkelerinde taarruzları engelleme oranları ülkeden ülkeye değişiyor. Örneğin BAE, balistik füzeler ve insansız hava araçlarına (İHA) karşı yaklaşık yüzde 93’lük bir tedbire oranı bildirdi. [3] Ayrıyeten ülke topraklarına fırlatılan 8 seyir füzesinin tamamını da engellemeyi başardı.

Katar’ın genel tedbire oranı ise yüzde 89 ancak bilhassa füze ataklarını engellemede yüzde 97 üzere hayli yüksek bir muvaffakiyet göstermiş durumdalar. Fakat İHA’lara karşı tedbire oranı yüzde 72 ile görece daha düşük. Bunun yanı sıra Katar, İran’a ilişkin iki adet Su-24 savaş uçağını da etkisiz hale getirdiğini açıkladı.

Bahreyn’in performansı ise BAE ve Katar’ın biraz gerisinde kalsa da Manama’nın İran’a coğrafik yakınlığı ve epeyce küçük toprak alanı bu noktada not edilmeli. Buna karşın, ülkenin hücumları genel tedbire oranı yüzde 76, füzelere karşı yüzde 86 iken, İHA’lara karşı yüzde 71 düzeyinde. Kuveyt, Umman ve Suudi Arabistan için kâfi bilgi bulunmadığından tedbire oranlarına ait net bilgiler mevcut değil.

Körfez güvenliğinde kalıcı ve yüksek maliyet

Gelinen noktada, taraflardan gelen karmaşık bildiriler ve devam eden çok boyutlu ataklar Körfez güvenliğinde kalıcı ve yüksek maliyetli sonuçlar doğuracak üzere duruyor. Örneğin, ABD’nin İran’ın Keşm Adası’ndaki su arıtma tesisini vurması üzerine, yeni amaç Körfez ülkelerindeki su arıtma tesisleri olabilir. [4-5] İkinci kritik örnek, Hürmüz Boğazı’nın kapanması ve güç tesislerinin vurulmasıyla Körfez’in en temel dış siyaset ve ekonomi ögelerinin temelden ziyan görmüş olmasıdır. İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki hakimiyetini belirli deniz ögelerini amaç alıp başkalarını almayarak gösteriyor ve lojistik manada önemli bir güvensizlik oluşturuyor. Uzun vadeli güç transferi mutabakatları ile ekonomik refahını garantileyen KİK ülkeleri için bu önemli bir siyasal ekonomik sorunu temsil ediyor.

Üçüncü örnek, İran’ın içinde bulunduğu geçiş sürecinden ötürü, Tahran’dan gelen siyasi bildirilerin karmaşık ve birbiriyle çatışan formda olmasıdır. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın komşu ülkelerden özür dileyerek taarruzları durduracağını açıklamasının akabinde, rejimin askeri kanatlarından İhtilal Muhafızları Ordusu’ndan bölgede bulunan ABD üslerinin hala maksat alınabileceği uyarısı geldi. Akabinde İran Parlamentosu, bölgede ABD üslerine mesken sahipliği yapan ülkelerin barış içinde olmayacağını belirtti. Bu bölünmüş ve çelişen sözler çatışmayı tekrar sıkıntı bir denkleme sokabilir. İran bir yandan Körfez ülkelerini, kendi topraklarındaki ABD üslerinin İran’a karşı kullanılmasına müsaade vermemeleri konusunda teşvik etme uğraşında iken bir yandan da tahminen füze kapasitesi zayıfladığı için tahminen de bir diyalog yeri açmak için tutum değiştiriyor lakin bu iç siyasette bütün aktörler tarafından kabul edilmiyor.

Sonuç olarak, İran’daki meçhul ve kesimli siyasi süreç, Körfez’in yüksek maliyetli ve kalıcı akınlara maruz kalması ve ABD’nin Şii jeopolitiğini göz gerisi ederek taarruzlarını sürdürmesi, önümüzdeki devirde hem bölgesel tansiyonu yükselten hem de ekonomik riskleri artıran temel dinamikler olarak öne çıkabilir.

[1] https://x.com/ibrahimjalalye/status/2030299135614632345’s=46

[2] https://x.com/ibrahimjalalye/status/2030299135614632345’s=46

[3] https://www.iiss.org/online-analysis/data-visualisation/cumulative-confirmed-missile-uav-and-fighter-jet-interceptions-by-the-gcc-states/,

[4] https://www.sabah.com.tr/dunya/iran-disisleri-bakani-arakciden-abdnin-deniz-suyu-aritma-tesisi-saldirisina-tepki-7538562

[5] https://x.com/hamidrezaaz/status/2030426863143673971’s=46

[Dr. Betül Doğan Akkaş, Ankara Üniversitesi Milletlerarası Münasebetler Kısmı Öğretim Üyesidir.]

Makalelerdeki fikirler müellifine aittir ve Anadolu Ajansının editoryal siyasetini yansıtmayabilir.